Dworek z historią. Mieszkańcy Karczmisk zdecydują, co dalej z zabytkiem. Ruszają konsultacje

Gmina Karczmiska zaprasza mieszkańców do udziału w konsultacjach społecznych dotyczących zabytkowego dworu w Karczmiskach Pierwszych. Ich celem jest zebranie opinii i propozycji związanych zarówno z planowanym remontem budynku, jak i jego przyszłą funkcją. To okazja, by zgłosić własne pomysły na wykorzystanie historycznego obiektu i zastanowić się, jak mógłby stać się miejscem spotkań, aktywności kulturalnej i integracji mieszkańców.

Konsultacje rozpoczną się 28 października i potrwają do 20 listopada. Zgodnie z ogłoszeniem wójta gminy Alicji Bełcik mieszkańcy będą mogli wziąć w nich udział na kilka sposobów: wypełniając ankietę papierową lub internetową, zgłaszając uwagi i propozycje podczas otwartych spotkań oraz uczestnicząc w głosowaniu dotyczącym przeznaczenia części przestrzeni na potrzeby młodzieży. Przewidziano również spotkania z przedstawicielami organizacji działających na terenie gminy.

Za przeprowadzenie konsultacji odpowiada inspektor urzędu gminy zajmujący się oświatą, kulturą i sportem, we współpracy z Gminną Biblioteką i Domem Kultury w Karczmiskach. Formularz ankiety został dołączony do ogłoszenia, a ankieta internetowa ma być dostępna na stronie urzędu w czasie trwania konsultacji.

Dworek z historią sięgającą XIX wieku

Zabytkowy dwór w Karczmiskach Pierwszych to nie tylko budynek, który może zyskać nowe przeznaczenie. To także część lokalnego dziedzictwa, którego historia wiąże się z dawnymi właścicielami okolicznych dóbr i przemianami, jakie zachodziły na tych terenach przez kolejne stulecia.

Jednym z najstarszych opisów budynku jest protokół lustracyjny sporządzony w styczniu 1838 roku przez komornika przy Sądzie Apelacyjnym Królestwa Polskiego. Zapisano w nim, że był to murowany dom z cegły, na planie prostokąta, z facjatami i frontem skierowanym na południe. Od strony frontowej znajdował się drewniany balkon wsparty na czterech okrągłych, murowanych kolumienkach. Budynek miał dach pokryty nową dachówką, osiem pokoi oraz salę, z której schody prowadziły do ogrodu.

Opis kończyła ocena: „Cały dom obecnie znajduje się w stanie dobrym”. Na tej podstawie można przypuszczać, że budynek powstał około 1800 roku, być może początkowo w skromniejszej formie.

W tamtym okresie dobra związane ze starostwem kazimierskim, do którego należały Karczmiska, znajdowały się w rękach Anny z Sapiehów Potockiej, wcześniej Anny z Sapiehów Sanguszkowej. W 1774 roku otrzymała ona wraz z mężem te dobra w dożywocie za zgodą króla. Po jej śmierci w 1813 roku starostwo wróciło pod zarząd skarbu Królestwa Polskiego.

W 1819 roku w posiadanie starostwa weszła Anna Sapieżyna z Zamoyskich. To z jej inicjatywą wiąże się nadanie dworkowi formy opisanej później w dokumentach. W 1823 roku budynek rozbudowano. Najprawdopodobniej właśnie wtedy zyskał kolumienki, balkon oraz schody prowadzące do ogrodu.

Rozbudowa za czasów Ignacego Wessla

Kolejny ważny etap w historii dworu rozpoczął się w 1829 roku, kiedy Anna Sapieżyna sprzedała dobra kazimierskie, wąwolnickie i gołębskie oraz szlachecką własność Słotwiny swojemu zięciowi, księciu Adamowi Jerzemu Czartoryskiemu. Po upadku powstania listopadowego jego majątek został skonfiskowany. Ostatecznie, w marcu 1839 roku, dobra Karczmiska z przyległościami nabył na licytacji Ignacy Wessel.

Nowy właściciel szybko przystąpił do rozbudowy dworku. Dobudował piętrową część zachodnią z górnym tarasem, zmienił wygląd frontu, zastępując niewielki balkon gankiem, a także dobudował taras i oficynę, która nie zachowała się do naszych czasów. Według historycznego opisu architektura budynku przetrwała od tamtego okresu w zasadniczo niezmienionej formie.

Wessel zadbał również o otoczenie rezydencji. Za jego czasów prowadzono prace nad założeniem parkowym, a teren oddzielono od sąsiednich obszarów murowanym ogrodzeniem. Do dziś zachowały się ślady dawnego układu zieleni, w tym stare drzewa, które pamiętają czasy dawnych właścicieli.

Ostatni ziemiańscy mieszkańcy

W 1906 roku dworek stał się domem Zbigniewa Strażyca i jego żony Janiny z Pleszczyńskich. Rodzina nie zmieniła zasadniczego układu parku, choć uzupełniła drzewostan, między innymi o świerki. Do budynku dobudowano także niewielką wschodnią przybudówkę, w której urządzono dodatkową łazienkę.

Zbigniew Strażyc zmarł w 1916 roku, a jego żona w 1934 roku. W tym samym roku ich syn Stanisław przeniósł się do folwarku Owczarnia, pozostawiając dworek siostrze Janinie. Była ona ostatnią właścicielką i mieszkanką tej siedziby. Opuściła Polskę w 1945 roku, a zmarła we Francji 6 października 2007 roku. Zgodnie z jej ostatnią wolą prochy zostały sprowadzone do Karczmisk i złożone 6 listopada 2007 roku w rodzinnym grobowcu, obok rodziców.

Jaka będzie przyszłość zabytku?

Historia dworu i otaczającego go parku pokazuje, że obiekt przez lata pełnił funkcję prywatnej siedziby, a jego wygląd zmieniał się wraz z kolejnymi właścicielami. Teraz gmina chce poznać pomysły mieszkańców na jego przyszłość.

Konsultacje mają pomóc w zebraniu propozycji dotyczących remontu i przyszłego wykorzystania budynku. Szczególne miejsce w ogłoszeniu zajmuje możliwość głosowania nad przeznaczeniem przestrzeni dla młodzieży. Ostateczne pomysły będą więc mogły uwzględniać potrzeby różnych grup mieszkańców i lokalnych organizacji.

Mieszkańcy mogą zgłaszać swoje opinie i propozycje od 28 października do 20 listopada. Szczegółów dotyczących ankiety i sposobów udziału należy szukać w ogłoszeniu gminy Karczmiska.

To ważna okazja, by zabrać głos w sprawie zabytku, który jest częścią lokalnej historii, a w przyszłości może zyskać nowe życie i służyć kolejnym pokoleniom mieszkańców.